Müzik Nasıl Yapılır?

Bir müzik eseri 4 aşamalı bir serüvenden geçerek albüm halini alır :

1.Beste ve söz : Şarkının bestesi ve sözü eserin özüdür. Sadece insan sesiyle söylenen melodi ve söz, eserin kendisidir. Beste ve söz tamamlanmadan şarkının varlığından söz edilemez.

Bir müzik enstrümanı çalabilenler besteyi daha kolay yapabilirler. Bazı besteciler önce sözü yazıp sonra besteler, bazıları ikisini birlikte yapar. Kimileri ise önce besteyi yaparak sonra sözlerini yazarlar. Bu besteciden besteciye değişir, kim nasıl rahat ilerleyebiliyorsa o şekilde üretir.

Enstrümantal olan bestelerde söze gerek yoktur, genellikle bir enstrüman ile bestelenirler. Nota bilenler bir enstrümanla çalmadan direkt olarak notalarını yazarak da besteyi yazabilirler. Bir diğer yöntem ise aklınıza gelen bir melodiyi herhangi bir ses kayıt cihazına kaydetmektir. Beste sadece melodidir, hangi yolla nereden geldiği önemli değildir.

Beste ve söz kavramları eserin kendisini oluşturduğu için telif hakkı alırlar. Bir parçanın son halini alması için aranjör, stüdyo, ses mühendisi, müzisyenler, vokalistler gibi bir çok insan çalışmasına rağmen, özgün eserin sahibi beste ve sözü yazan kişidir. Fikir ve sanat eserlerini koruma kanunda eser, "bir eserin sahibi, onu vücuda getiren kişidir" şeklinde tanımlanmıştır. Diğer emek verenler beste ve söze dahil olmazlar, bitmiş bir eserin işlenmesi görevindedirler. Beste ve söze şarkının özü olduğu için "eser" denilmektedir.

Daha iyi anlaşılabilmesi için "Günah Benim" adlı şarkının yeni yaptığım akustik versiyonu üzerinden tüm aşamaları tek tek örneklendirelim :

2.Aranjman : Beste ve söz tamamlandıktan sonra parça, bir enstrümanla çalınıp söylenebilir haldedir veya çıplak sesle söylenir durumdadır. Bu noktada parçayı şekillendirip vücuda getirecek olan kişiye, aranjöre başvurulur.

Aranjör "düzenleyen" demektir. Aranjör beste ve sözü alır, eserin ruhuna, zamana, gündemdeki popülerliğe, tarzına ve hızına göre en çok dinlenebilecek şekilde o esere özel müzik yapar. O müzik projesini A'dan Z'ye yöneten ve hayata geçiren kişidir.

Öncelikle solistle provalar yaparak solistin sesine en iyi gidecek tonu ayarlar. Parçanın bölümlerini belirler, trafiğini çözümler (A bölümü, B bölümü, nakarat, solo, sonra tekrar A bölümü gib). Sonra müziği tek bir enstrümanla veya birden fazla enstrümanla temel ve basit olarak şekillendirir. Buna "pilot düzenleme" veya "demo" denir. Pilot düzenlemede şarkının trafiğini, akorlarını, armonisini, sololarını, yani aranjmanın temelini bitirmiş olur. Pilot düzenlemenin üzerine şarkıyı kim söyleyecekse ona söyleterek pilot bir şan kaydı alır. Artık temel olarak eser ortaya çıkmıştır.

Aranjör bu pilot düzenlemeyi masaya yatırarak düşünür, hisseder, planlar ve türe göre bir sound oluşturarak şarkının diğer enstrümanlarını yazmaya başlar. Şarkının davullarını, bası, gitarları, piyano, synthesizer, stüdyo müzisyenlerine canlı çaldırılarak kaydedilecek enstrümanlar, Türk sazları, vokaller gibi tüm bileşenleri tek tek üst üste yazar ve canlı çaldırılacakları belirleyerek müziği oluşturur.

Günümüzde bilgisayar destekli müzik yapımı hız ve pratikliğinden ötürü tüm aranjörlerin tercihidir. Dijital teknoloji ile altyapı enstrümanlarını stüdyosunda kendi kullandığı müzik yazılımı ile üst üste yazarak bilgisayarla tamamlanacak kısmı bitirir.

Daha sonra eğer parçaya uygun görürse bilgisayarda hazırladığı bu altyapının üzerine belirlediği canlı enstrümanları müzisyenlere çaldırabilmek için o enstrümanın partisyonlarının notalarını yazar. Müzisyenler stüdyoya gelir ve altyapıyı duyarak üzerine çalarlar. Türk sazları ve yaylı grupları özellikle canlı çaldırılan enstrümanlardandır, çünkü bu enstrümanlar bilgisayarla halen gerçekçi üretilememektedir. Canlı sazların kayıtları bittiğinde parçanın altyapısı tamamlanmış olur. Her şarkıda canlı enstrüman kullanılmak zorunda değildir. Özellikle elektronik müzik türleri, genellikle bilgisayarla üretilmiş seslerle düzenlenmektedir.

Fakat daha vokal kısmı henüz bitmemiştir. Bu aşamada solist tekrar stüdyoya gelir ve parçanın asıl şan kayıtları tamamlanır.  Her şarkıda vokal kullanılması zorunlu değildir, ancak genellikle solistin sesinin daha dolu ve güçlü gelmesi için kullanılır.

Şarkının ham hali ve kayıtları tamamlanmıştır. Ancak henüz bitmemiştir.

3. Miks : Aranjör şarkıda kullanılan her sesi tek tek kanallar halinde ses mühendisine (tonmeister de denilir) iletir. Ses mühendisi bu kanalları alarak şarkıdaki her sesi tek tek inceler, ses seviyelerini, efektlerini, genişlik ve hacimlerini, şiddet ve güçlerini ayarlar, frekans çakışmalarını elimine eder. Hatalar, detonasyon ve entonasyon problemleri varsa onları düzeltir.  Müzik ve vokalleri birleştirir. Kulağı rahatsız eden tüm pürüzleri yok ederek tüm seslerin birbiriyle uyumlu, tane tan, temiz, net ve istenen güçte duyulmasını sağlar.

Aranjörü bir yemekteki malzemeleri oluşturan kişi gibi, ses mühendisini de uygun şekilde pişiren kişi gibi düşünebilirsiniz. Yani aslında ikisi birden aşçıdır. En iyi malzemeler dahi kötü pişerse yemek tatsız olur.

Günümüzde ses mühendisleri mikslerini genellikle hız ve pratikliğinden ötürü bilgisayarda özel yazılımlar kullanarak yapmayı tercih etmektedirler.

4. Mastering : Miks, mastering mühendisine iletilir. Mastering mühendisi miksin ses şiddetini, frekanlarını, ses basıncını, genişlik ve hacmini, parlaklığını tekrar ayarlar. Ses seviyesini diğer albümlerle aynı seviyeye getirir. Şarkıların birbirleri arasındaki ses seviyelerini dengeler. Miks her sesin tek tek ayrı ayrı kanallar halinde ayarlanması ile yapılırken, mastering tek bir kanal üzerinde yapılır.

Mastering özel ekipmanlarla analog cihazlarla da, bilgisayar destekli müzik platformlarında dijital olarak da yapılabilmektedir. Günümüzde yazılımların çok gelişmesi ile analog ve dijital mastering arasında büyük fark kalmamıştır.

Masteringi de en son sofranıza gelen, buharı tüten yemeğin üzerine atılan, tuz, biber ve baharatlar gibi düşünebilirsiniz. Son lezzeti veren masteringdir. Masteringi tamamlanarak yapımı sona eren önceki örneklerdeki şarkıyı klibiyle birlikte aşağıdan izleyebilirsiniz.

(Yazan : Başar Ünsal)